Osocze bogatopłytkowe (PRP) – zastosowanie, przebieg i przeciwwskazania

Osocze bogatopłytkowe (PRP, ang. platelet-rich plasma) to preparat pozyskiwany z własnej krwi pacjenta, który charakteryzuje się wyższym niż fizjologiczne stężeniem płytek krwi. Po podaniu mogą one uwalniać czynniki wzrostu i białka uczestniczące w lokalnych procesach naprawczych. Ponieważ preparat pochodzi od tej samej osoby, która go otrzymuje, określa się go jako autologiczny.

Ze względu na swoje właściwości stymulujące regenerację tkankową, PRP wykorzystuje się w różnych dziedzinach medycyny, m.in. w ortopedii, dermatologii, wybranych procedurach medycyny estetycznej oraz stomatologii i chirurgii.

Jak powstaje osocze bogatopłytkowe?

Osocze bogatopłytkowe przygotowuje się z pełnej krwi żylnej pacjenta, która składa się z osocza (to płynna część krwi zawierająca m.in. wodę, białka, elektrolity i składniki odżywcze) oraz elementów komórkowych, w tym erytrocytów (krwinki czerwone), leukocytów (krwinki białe) i trombocytów (płytek krwi), w ich fizjologicznych stężeniach. Cały proces polega na oddzieleniu i zagęszczeniu frakcji zawierającej płytki krwi.

Procedura z wykorzystaniem osocza bogatopłytkowego obejmuje kilka etapów:

1. Pobranie krwi – personel medyczny pobiera krew żylną, zazwyczaj ze zgięcia łokcia, podobnie jak podczas standardowych badań laboratoryjnych.
2. Umieszczenie krwi w odpowiednim zestawie – trafia ona do sterylnej, jednorazowej probówki lub specjalistycznego zestawu zawierającego antykoagulant, który zapobiega jej przedwczesnemu krzepnięciu.
3. Wirowanie – próbkę umieszcza się w wirówce medycznej. Pod wpływem siły odśrodkowej składniki krwi rozdzielają się na frakcje:

• ciężka frakcja dolna zawiera erytrocyty,
• warstwę środkową stanowi osocze oraz skoncentrowane płytki krwi i leukocyty,
• frakcja górna – to osocze ubogie w elementy komórkowe.

4. Oddzielenie frakcji bogatej w płytki – personel pobiera odpowiednią część osocza zawierającą zwiększoną koncentrację płytek krwi.
5. Przygotowanie do podania – otrzymane osocze bogatopłytkowe jest gotowe do aplikacji w wybranym miejscu. W zależności od procedury może być dodatkowo aktywowane przed podaniem.

Jak działa PRP?

PRP oddziałuje miejscowo poprzez uwalnianie substancji biologicznie czynnych z płytek krwi. W warunkach fizjologicznych są one pierwszymi uczestnikami procesów gojenia ran i krzepnięcia krwi. W preparacie PRP stanowią źródło białek sygnałowych i czynników wzrostu, które stymulują procesy regeneracyjne tkanek. Substancje te mogą wpływać m.in. na:

• komunikację między komórkami – przekazywanie sygnałów może pobudzać komórki do migracji i namnażania,
• regulację stanu zapalnego – PRP może wspierać kontrolę aktywności układu odpornościowego i procesy związane z naprawą tkanek,
• tworzenie nowych naczyń krwionośnych – niektóre czynniki wzrostu zawarte w płytkach krwi uczestniczą w angiogenezie, czyli powstawaniu nowych naczyń,
• przebudowę tkanki – PRP może pobudzać komórki tkanki łącznej (fibroblasty) do produkcji kolagenu i elastyny.

Odpowiedź na podanie osocza bogatopłytkowego zależy od samego rodzaju tkanki, w której zostało zastosowane. W przypadku ścięgien i więzadeł wpływa ono na procesy związane z aktywnością komórek odpowiedzialnych za wytwarzanie kolagenu. W stawie preparat może oddziaływać na środowisko zapalne, co u części pacjentów wiąże się ze zmniejszeniem bólu. Z kolei w skórze wspiera procesy związane z przebudową kolagenu oraz aktywnością mieszków włosowych.

Co istotne, sam fakt uwalniania czynników wzrostu nie jest równoznaczny z natychmiastową poprawą stanu zdrowia. Terapia osoczem bogatopłytkowym ma charakter wspomagający naturalne procesy naprawcze, więc odpowiedź organizmu na jej zastosowanie zależy m.in. od wieku pacjenta, jego ogólnego stanu zdrowia czy stopnia zaawansowania choroby.

W jakich przypadkach stosuje się PRP?

Osocze bogatopłytkowe stosuje się w wybranych problemach zdrowotnych dotyczących układu ruchu, skóry i włosów, a także w niektórych procedurach stomatologicznych i chirurgicznych. Stanowi ono zwykle część szerszej terapii, a nie samodzielną metodę zastępującą inne formy leczenia. Do przykładowych zastosowań osocza bogatopłytkowego należą:

• tendinopatie (schorzenia ścięgien) – np. łokieć tenisisty, w którym preparat podawany jest w okolicę zmienionego chorobowo przyczepu ścięgna. Cel zabiegu to przede wszystkim złagodzenie bólu i poprawa funkcji leczonego obszaru,
• wampirzy lifting – tak określa się zabieg polegający na podaniu osocza bogatopłytkowego w skórę twarzy. Wskazaniem są widoczne oznaki starzenia, zmarszczki czy bruzdy, a także utrata jędrności skóry. Stosuje się go też w przypadku przebarwień, nierównomiernego kolorytu czy blizn potrądzikowych,
• zabiegi PRP na szyję i dekolt – osocze bogatopłytkowe może być podawane w skórę tych okolic w przypadku zmarszczek, przesuszenia, utraty elastyczności oraz zmniejszonej gęstości skóry. Zabieg może poprawić jej sprężystość i wygląd,
• zabiegi PRP na włosy – preparat stosuje się w skórę głowy, aby wspomagać procesy związane ze wzrostem włosów. Zastosowanie obejmuje wybrane przypadki ich nadmiernego wypadania u kobiet i mężczyzn, w tym łysienie androgenowe.

Wybrane wskazania do zabiegu z użyciem osocza bogatopłytkowego znajdują się w poniższej tabelce.

Pamiętajmy, że poszczególne zastosowania osocza bogatopłytkowego nie mają jednakowo mocnych podstaw naukowych. Wyniki badań mogą różnić się w zależności od schorzenia, rodzaju preparatu i sposobu jego podania. Dlatego sama obecność danego problemu zdrowotnego nie oznacza kwalifikacji do zabiegu. O możliwości zastosowania PRP każdorazowo decyduje lekarz po ustaleniu przyczyny dolegliwości i indywidualnej ocenie pacjenta.

Co wiadomo o skuteczności PRP?

Skuteczność PRP zależy przede wszystkim od wskazania, w którym preparat ma zostać zastosowany. Najwięcej badań dotyczy wybranych schorzeń ortopedycznych, m.in. choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego, łokcia tenisisty i niektórych problemów ze ścięgnami, a także łysienia androgenowego. W części wskazań obserwowano możliwe korzyści, takie jak:

• zmniejszenie dolegliwości bólowych,
• poprawa funkcji ruchowej stawów lub tkanek miękkich,
• poprawa gęstości i grubości włosów.

Mimo to PRP nie usuwa przyczyny każdego schorzenia ani nie gwarantuje całkowitego wyleczenia. Zmniejszenie bólu nie jest równoznaczne z odbudową uszkodzonych struktur, a poprawa wybranych parametrów skóry lub włosów nie oznacza gwarantowanego, trwałego efektu.

W badaniach dotyczących skuteczności osocza bogatopłytkowego problemem jest zróżnicowanie stosowanych preparatów i procedur, które utrudnia porównywanie wyników. Różnią się także badane grupy pacjentów, m.in. pod względem wieku, zaawansowania zmian i chorób współistniejących. Dlatego PRP nie jest traktowany jako zamiennik klasycznego leczenia, może natomiast stanowić wartościową terapię wspomagającą.

Jak przebiega zabieg PRP?

Zabieg z użyciem osocza bogatopłytkowego obejmuje kilka etapów:

1. Konsultacja i kwalifikacja – lekarz przeprowadza wywiad dotyczący stanu zdrowia, rozpoznanych chorób i stosowanych leków. Ocenia dotychczasową dokumentację medyczną, a w razie potrzeby może też wykonać badanie fizykalne.
2. Przygotowanie osocza bogatopłytkowego – ze świeżo pobranej krwi pacjenta, z której uzyskuje się frakcję bogatą w płytki.
3. Przygotowanie miejsca podania – skóra w miejscu planowanego wkłucia zostaje oczyszczona i zdezynfekowana.
4. Ewentualne znieczulenie – w zależności od rodzaju zabiegu i obszaru podania lekarz może zastosować znieczulenie miejscowe. Nie jest ono konieczne w każdym przypadku.
5. Podanie preparatu – przygotowane osocze bogatopłytkowe wprowadza się do wybranego obszaru, np. w okolice skóry głowy, twarzy, stawu lub uszkodzonego ścięgna.
6. Krótka obserwacja – po zabiegu personel ocenia samopoczucie pacjenta.
7. Przekazanie zaleceń – przed opuszczeniem placówki pacjent otrzymuje instrukcje dotyczące pielęgnacji miejsca podania, możliwej aktywności oraz stosowania leków.

Jak przygotować się do zabiegu?

Na pierwszej wizycie kwalifikacyjnej do zabiegu z użyciem osocza bogatopłytkowego trzeba przekazać lekarzowi pełny komplet informacji o stanie zdrowia, w tym o:

• chorobach przewlekłych, niedawno przebytych infekcjach i alergiach,
• wszystkich przyjmowanych lekach, zarówno stosowanych na stałe, jak i doraźnie,
• suplementach diety i preparatach ziołowych.

Szczególnie istotne są środki wpływające na krzepliwość krwi, w tym leki przeciwzakrzepowe, przeciwpłytkowe i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Nie należy jednak odstawiać żadnego preparatu na własną rękę – jeśli zajdzie taka konieczność, lekarz poinformuje o tym z odpowiednim wyprzedzeniem.

Ponadto na konsultację warto zabrać:

• dokument tożsamości;
• aktualną listę przyjmowanych leków;
• dokumentację medyczną dotyczącą leczonego obszaru, w tym posiadane wyniki badań laboratoryjnych i obrazowych.

Przed zabiegiem placówka przekaże wszystkie niezbędne informacje na temat przygotowania do zabiegu osoczem bogatopłytkowym. Szczegółowe instrukcje mogą różnić się w zależności od rodzaju planowanej procedury.

Zalecenia po podaniu PRP

Szczegółowe zalecenia pozabiegowe lekarz przekaże na wizycie lub po podaniu PRP. Poszczególne procedury są na tyle zróżnicowane, że nie ma jednego schematu odpowiedniego dla wszystkich. W początkowym okresie najważniejsze jest dbanie o higienę miejsca wkłucia – powinno pozostać czyste i suche, nie należy też dotykać go brudnymi dłońmi.

Po podaniu osocza bogatopłytkowego w miejscu iniekcji może wystąpić przejściowa tkliwość, delikatny obrzęk, zaczerwienienie lub siniak. Objawy te są naturalną reakcją tkanki na samo nakłucie oraz objętość podanego preparatu i zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu 1-3 dni. Lekarz wskaże leki przeciwbólowe, które będzie można stosować w przypadku dolegliwości wymagających łagodzenia. Nie powinno się dobierać ich samodzielnie, ponieważ niektóre (zwłaszcza z grupy NLPZ) wpływają na funkcję płytek krwi.

Powrót do codziennych aktywności zależy od rodzaju zabiegu oraz stanu zdrowia pacjenta. Przykładowo, jeśli osocze bogatopłytkowe było podawane w celu wsparcia terapii ortopedycznej, konieczne może być oszczędzanie leczonej kończyny i unikanie przeciążeń. Z kolei w przypadku procedur dermatologicznych czy estetycznych podjęcie codziennych obowiązków zawodowych i domowych jest możliwe zazwyczaj od razu lub następnego dnia. Lekarz może jednak zalecić czasowe ograniczenie intensywnego wysiłku fizycznego oraz unikanie nakładania makijażu na obszar zabiegowy.

Powikłania po osoczu bogatopłytkowym należą do rzadkości. Mogą o nich świadczyć następujące objawy:

• narastający, bardzo silny ból, który nie ustępuje po zalecanych lekach,
• gwałtownie nasilający się obrzęk, znaczne zaczerwienienie i wyczuwalne ocieplenie tkanek,
• gorączka, dreszcze lub ogólne złe samopoczucie,
• wyciek z miejsca wkłucia.

W przypadku wystąpienia któregokolwiek z nich należy niezwłocznie skontaktować się z rejestracją lub infolinią Centrum Medycznego DP MED, gdzie personel udzieli niezbędnych instrukcji lub ustali pilną konsultację kontrolną.

Możliwe działania niepożądane

Osocze bogatopłytkowe pochodzi z krwi pacjenta, dlatego ryzyko reakcji alergicznej jest niewielkie. Mimo to po jego podaniu mogą wystąpić łagodne, miejscowe działania niepożądane, np.:

• ból i tkliwość w miejscu podania,
• zaczerwienienie skóry,
• niewielki obrzęk lub uczucie rozpierania,
• siniak lub krwiak,
• przejściowe nasilenie dolegliwości, np. bólu stawu lub ścięgna.

Rzadziej mogą wystąpić powikłania związane z samą iniekcją, takie jak:

• zakażenie w miejscu wkłucia,
• przedłużające się krwawienie lub większy krwiak,
• podrażnienie lub uszkodzenie nerwu, naczynia krwionośnego lub sąsiedniej struktury anatomicznej,
• przedłużające się dolegliwości bólowe,
• reakcja na środek znieczulający lub inny składnik wykorzystany podczas przygotowania preparatu.

Przeciwwskazania do zabiegu PRP

Choć osocze bogatopłytkowe jest zwykle dobrze tolerowane przez organizm, nie każdy pacjent może zostać zakwalifikowany do zabiegu. Decyzję w tej kwestii lekarz podejmuje na podstawie oceny stanu zdrowia, przyjmowanych leków oraz potencjalnych korzyści i ryzyka związanego z podaniem preparatu. Przeciwwskazania można podzielić na trzy główne kategorie:

• bezwzględne – podanie osocza bogatopłytkowego jest całkowicie wykluczone. To np. aktywne nowotwory, choroby krwi (np. zaburzenia liczby lub funkcji płytek krwi), poważne problemy z wątrobą (np. niewydolność), ciężkie zaburzenia krzepliwości krwi,
• czasowe – to sytuacje, które wymagają odłożenia zabiegu w czasie i wykonania go po ustąpieniu czynnika ryzyka. Należą tu m.in. aktywne infekcje ogólnoustrojowe, niedawno przebyta choroba przebiegająca z gorączką, czynna opryszczka lub inne zakażenia czy zmiany skórne w miejscu planowanego wkłucia, okres ciąży i karmienia piersią, przyjmowanie leków czasowo modyfikujących funkcję płytek krwi,
• wymagające indywidualnej oceny – w niektórych przypadkach lekarz podczas kwalifikacji musi dokładnie przeanalizować bilans korzyści i ryzyka, jakie niesie ze sobą podanie osocza bogatopłytkowego. Szczególnej uwagi wymagają pacjenci stosujący leki wpływające na układ krzepnięcia, zmagający się z niestabilną lub niewyrównaną chorobą przewlekłą (np. czynne choroby autoimmunologiczne, niekontrolowana cukrzyca) czy po niedawnym zawale serca.

Ile zabiegów PRP może być potrzebnych?

Na początku lekarz proponuje określoną liczbę zabiegów PRP, dopasowaną do problemu. Czasami wystarczy pojedyncza iniekcja, a w innych przypadkach konieczna może być seria zabiegów. Przy ustalaniu planu terapii znaczenie mają przede wszystkim:

• rodzaj schorzenia i obszar zabiegowy – inne postępowanie może być stosowane w ortopedii, a inne w leczeniu łysienia androgenowego lub w procedurach medycyny estetycznej,
• zaawansowanie zmian i nasilenie objawów – plan postępowania uwzględnia charakter i przewlekłość problemu,
• indywidualna odpowiedź organizmu pacjenta – efekt zależy m.in. od ogólnego stanu zdrowia i właściwości leczonej tkanki.

Odstępy pomiędzy kolejnymi zabiegami również są ustalane indywidualnie dla każdego pacjenta. Zwykle wynoszą ok. 2-6 tygodni, co pozwala na pełne rozwinięcie się procesów regeneracyjnych. Jeśli uzyskano zamierzony efekt, lekarz może uznać dalsze zabiegi za niepotrzebne. Brak poprawy może natomiast wskazywać na konieczność uzupełnienia diagnostyki lub zmiany planu leczenia.

Efekt działania osocza bogatopłytkowego nie pojawia się bezpośrednio po podaniu. Procesy związane z przebudową tkanek wymagają czasu, a rezultaty zabiegu narastają stopniowo. Dlatego pierwszą ocenę przeprowadza się po kilku tygodniach, a na pełny rezultat trzeba poczekać nawet do 6 miesięcy. Ponadto w niektórych sytuacjach (np. przy chorobach o charakterze postępującym) lekarz może zalecić tzw. zabiegi przypominające dla podtrzymania efektu.

Ze względu na swój charakter terapia osoczem bogatopłytkowym jest mocno uzależniona od indywidualnych uwarunkowań pacjenta. Trwałość uzyskanych efektów zależy od:

• wieku,
• potencjału regeneracyjnego komórek,
• stopnia zaawansowania zmian,
• stylu życia, zwłaszcza diety i używek,
• stosowania się do zaleceń pozabiegowych.

FAQ – Najczęstsze pytania o PRP

Czy zabieg osoczem bogatopłytkowym boli?

Odczucia podczas zabiegu osoczem bogatopłytkowym zależą od obszaru podania i zastosowanego znieczulenia. Ewentualny dyskomfort jest najczęściej krótkotrwały i o niewielkim nasileniu.

Ile trwa przygotowanie i podanie PRP?

Czas zabiegu mieści się zazwyczaj w przedziale 30-60 minut. Zależy on od zastosowanego systemu przygotowania preparatu i rodzaju iniekcji. Procedura obejmuje pobranie krwi, jej odwirowanie, przygotowanie PRP oraz podanie w wybrane miejsce.

Kiedy można spodziewać się pierwszych efektów?

Procesy związane z naprawą i przebudową tkanek wymagają czasu, dlatego pierwsze rezultaty terapii osoczem bogatopłytkowym pojawiają się zazwyczaj po kilku tygodniach. Tutaj również wiele zależy od leczonego problemu i zastosowanej procedury.

Jak długo mogą utrzymywać się efekty?

Czas utrzymywania się efektów wynosi najczęściej od 6 do 12 miesięcy. Jest to jednak kwestia indywidualna i zależy m.in. od rodzaju schorzenia, zaawansowania zmian, stanu zdrowia oraz odpowiedzi organizmu na leczenie. W przypadku niektórych przewlekłych problemów lekarz może rozważyć zabieg podtrzymujący, aby dłużej zachować uzyskane rezultaty.

Czy po PRP można prowadzić samochód?

Możliwość prowadzenia samochodu zależy od miejsca podania preparatu i samopoczucia po zabiegu. Po procedurach dotyczących skóry twarzy lub głowy zwykle nie występują większe ograniczenia, jednak w przypadku podania preparatu w obrębie kończyny dyskomfort lub ograniczenie ruchomości mogą utrudniać bezpieczne prowadzenie pojazdu.

Bibliografia:

1. Everts, P., Onishi, K., Jayaram, P., Lana, J. F., & Mautner, K. (2020). Platelet-rich plasma: new performance understandings and therapeutic considerations in 2020. International journal of molecular sciences, 21(20): 7794.
2. Wu, W. S., Chen, L. R., & Chen, K. H. (2025). Platelet-rich plasma (PRP): molecular mechanisms, actions and clinical applications in human body. International Journal of Molecular Sciences, 26(21): 10804.
3. Kaczoruk-Wieremczuk, M., Adamska, P., & Starzyńska, A. (2021). Rola osocza bogatopłytkowego oraz fibryny bogatopłytkowej w medycynie i stomatologii. In Forum Medycyny Rodzinnej, 15(1): 34-43.
4. Odložilová, Š., Paral, J., Sirovy, M., Zajak, J., & Fibír, A. (2024). Osocze bogatopłytkowe: charakterystyka i aktualny przegląd zastosowań w chirurgii. Polski Przegląd Chirurgiczny, 96(5): 59-67.