USG Doppler (Badanie Dopplera) – na czym polega, jak się przygotować i jaka jest jego cena?Badanie Dopplera – ile kosztuje i jak się przygotować?
Christian Doppler znacząco przyczynił się do rozwoju precyzyjnych metod diagnostycznych, choć jego badania dotyczyły zupełnie innej dziedziny nauki. Ten austriacki fizyk i matematyk już w 1842 roku opisał zjawisko zmiany częstotliwości fali odbieranej przez obserwatora, gdy jej źródło znajduje się w ruchu. Analizując gwiazdy, zauważył, że ich postrzegany kolor może się różnić, mimo że emitują to samo światło. Z czasem okazało się, że to zjawisko dotyczy każdej fali – także ultradźwiękowej. Współczesna medycyna wykorzystuje tę zależność w badaniu nazwanym na cześć odkrywcy USG Doppler, czyli powszechnie stosowanej, szybkiej i bezbolesnej metodzie oceny przepływu krwi w naczyniach żylnych i tętniczych. Na czym polega badanie dopplerowskie i kiedy warto wykonać ten rodzaj USG?
Co to jest badanie Dopplera i na czym polega?
USG Doppler to specjalistyczna odmiana badania ultrasonograficznego, która pozwala ocenić przepływ krwi w obrębie żył i tętnic. W przeciwieństwie do tradycyjnego USG, które pokazuje głównie budowę narządów wewnętrznych i tkanek, badanie dopplerowskie dostarcza informacji o kierunku, prędkości i sposobie transportu krwi w organizmie.
To umożliwia wykrycie m.in. zwężenia naczyń, niedrożności, zakrzepów, cofania się krwi czy zaburzeń ukrwienia narządów. USG Doppler to bezbolesne, bezpieczne i nieinwazyjne badanie diagnostyczne, dlatego znajduje szerokie zastosowanie zarówno w rozpoznawaniu chorób układu krążenia, jak i w monitorowaniu ich leczenia. Jest powszechnie wykorzystywane m.in. w angiologii, kardiologii, neurologii, chirurgii naczyniowej oraz położnictwie.
Zasada działania – fale ultradźwiękowe i efekt Dopplera
Mechanizm działania USG Doppler opiera się na emisji fal ultradźwiękowych przez specjalną głowicę. Fale te przenikają przez tkanki i odbijają się od elementów budujących krew, głównie erytrocytów (krwinek czerwonych).
Kluczowe znaczenie ma tutaj tzw. efekt Dopplera, czyli zjawisko fizyczne opisane przez wspomnianego wcześniej fizyka, Christiana Dopplera. Zauważył on, że częstotliwość fali odbieranej przez detektor zmienia się w zależności od ruchu jej źródła lub obiektu, który ją odbija.
W kontekście USG Doppler oznacza to, że krew płynąca w stronę głowicy powoduje wzrost częstotliwości odbitej fali, a jej ruch w przeciwnym kierunku obniżenie tej częstotliwości. Aparat USG analizuje te zmiany i przelicza je na parametry pozwalające lekarzowi ocenić prawidłowość transportu krwi w naczyniach krwionośnych, takie jak:
- prędkość przepływu krwi,
- kierunek przepływu,
- turbulencje,
- opór naczyniowy.
Rodzaje badania
USG Doppler może być wykonywane w obrębie naczyń krwionośnych w różnych obszarach ciała, a jego rodzaj dostosowuje się do objawów pacjenta i rozpoznawanych schorzeń.
USG Doppler żył kończyn dolnych
Badanie USG Doppler umożliwia ocenę układu żylnego nóg, obejmującą zarówno żyły powierzchowne, jak i głębokie. Badanie pozwala na analizę ich budowy i funkcjonowania, a także umożliwia wykrycie obecności skrzeplin, niedrożności, zaburzenia pracy zastawek żylnych czy cofania się krwi. Ma kluczowe znaczenie w profilaktyce groźnych powikłań, takich jak zatorowość płucna, która może stanowić bezpośrednie zagrożenie życia.
USG dopplerowskie tętnic szyjnych
Badanie dopplerowskie tętnic szyjnych służy do oceny przepływu krwi w naczyniach zaopatrujących mózg. Pozwala na dokładną analizę ich światła, grubości ściany oraz obecności zmian w obrębie śródbłonka. Za pomocą tego rodzaju USG Doppler można wykryć blaszki miażdżycowe, zwężenia naczyń oraz ocenić stopień upośledzenia transportu krwi.
USG Doppler tętnic trzewnych
USG Doppler tętnic trzewnych służy do oceny unaczynienia narządów jamy brzusznej, takich jak nerki, wątroba, śledziona czy jelita. Badanie to znajduje zastosowanie w diagnostyce m.in.:
- nadciśnienia naczyniowo-nerkowego,
- niedokrwienia jelit,
- chorób wątroby i zaburzeń krążenia wrotnego,
- podejrzenia zwężeń lub zakrzepów w naczyniach trzewnych.
Jakie są wskazania do wykonania USG Doppler?
Badanie USG Doppler wykonuje się w celu diagnostyki schorzeń przebiegających z upośledzeniem transportu krwi w tętnicach i żyłach. Pomaga ono zarówno w rozpoznaniu choroby, jak i w kontroli jej przebiegu oraz skuteczności leczenia.
Doppler żył kończyn dolnych
Lekarz może zlecić wykonanie badania dopplerowskiego żył kończyn dolnych w przypadku objawów, takich jak:
- ból nóg, zwłaszcza nasilający się podczas stania lub chodzenia,
- nocne skurcze mięśni łydek,
- uczucie ciężkości, rozpierania i zmęczenia nóg,
- obrzęki kończyn dolnych,
- widoczne żylaki,
- przebarwienia skóry, stwardnienia podskórne i owrzodzenia żylne,
Doppler tętnic szyjnych i kręgowych
Wskazaniami do wykonania USG Doppler w obrębie tętnic szyjnych i kręgowych są m.in.:
- bóle i zawroty głowy o niejasnej przyczynie,
- zaburzenia neurologiczne, np. krótkotrwałe niedowłady kończyn,
- przebyty udar niedokrwienny mózgu,
- zaburzenia widzenia, np. chwilowa utrata ostrości lub mroczki przed oczami,
- wysoki poziom cholesterolu – diagnostyka miażdżycy,
- schorzenia przewlekłe, takie jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca.
Inne wskazania
Badanie USG Doppler znajduje zastosowanie także w diagnostyce zaburzeń przepływu krwi w innych obszarach organizmu. Rzadziej wykonywana, ale równie ważna jest ocena:
- tętnic nerkowych – pozwala wykryć ich zwężenia prowadzące do niedokrwienia nerek,
- naczyń w jamie brzusznej, np. tętnic trzewnych – pomocna w przypadku bólów brzucha o niejasnej przyczynie, zaburzeń krążenia wrotnego czy pracy narządów (np. wątroby, śledziony),
- przepływów krwi w naczyniach macicy, łożyska oraz płodu – wykonywana zwłaszcza w ciążach wysokiego ryzyka, m.in. w przypadku nadciśnienia tętniczego u ciężarnej, stanu przedrzucawkowego, podejrzenia niewydolności łożyska czy zahamowania rozwoju narządów płodu. USG Doppler w ciąży umożliwia wczesne wykrycie zaburzeń krążenia zagrażających matce i dziecku.
Jak się przygotować do badania Dopplera?
Najczęściej wykonywane rodzaje badania USG Doppler (kończyn dolnych i tętnic szyjnych) nie wymagają specjalnego przygotowania. Jednak w przypadku tętnic i żył jamy brzusznej konieczne jest zastosowanie się do określonych zaleceń, aby uzyskane wyniki były wiarygodne.
Badanie kończyn i tętnic szyjnych
Na USG Doppler kończyn dolnych czy tętnic szyjnych można przyjść bez wcześniejszego przygotowania. Pacjent nie musi być na czczo ani przerywać stosowania stałych leków, chyba że lekarz wyda inne zalecenia przed badaniem.
Z pewnością przyda się luźne ubranie, umożliwiające łatwe odsłonięcie badanej okolicy. Warto zrezygnować też z biżuterii w badanym miejscu, dzięki czemu cała procedura przebiegnie szybko i sprawnie. Nie należy wykonywać intensywnego wysiłku fizycznego bezpośrednio przed USG.
Doppler tętnic nerkowych i jamy brzusznej
Doppler żył i tętnic w obrębie tułowia wymaga odpowiedniego przygotowania. Obecność gazów jelitowych może utrudniać ocenę przepływu krwi, ponadto w przypadku tętnic nerkowych lepsza widoczność występuje przy wypełnionym pęcherzu. Najczęściej zaleca się:
- pozostanie na czczo przez co najmniej 6–8 godzin przed badaniem,
- unikanie 2-3 dni wcześniej potraw wzdymających (np. kapusty, roślin strączkowych, napojów gazowanych),
- w dniu badania rezygnacja z palenia papierosów i żucia gumy,
- przyjęcie preparatów zmniejszających ilość gazów jelitowych,
- wypicie co najmniej 1 litra wody na godzinę przed badaniem.
Przebieg badania USG Doppler krok po kroku
Przed badaniem USG lekarz przeprowadza krótki wywiad dotyczący objawów, chorób przewlekłych i przyjmowanych leków. Następnie pacjent proszony jest o położenie się na kozetce w odpowiedniej pozycji i odsłonięcie badanego obszaru.
A jak wygląda badanie? Lekarz przykłada do skóry głowicę aparatu USG, która emituje fale ultradźwiękowe. Te przenikają ciało i odbijają się od elementów krwi, a uzyskane wyniki są przetwarzane przez komputer i widoczne na monitorze w formie graficznej. Dodatkowo na skórę nakładany jest specjalny żel, który poprawia przewodzenie ultradźwięków i eliminuje zakłócenia.
Lekarz przesuwa głowicę po skórze tak, by zbadać cały wymagany obszar. Może poprosić pacjenta o zmianę pozycji, wstrzymanie oddechu czy napięcie mięśni, by obrazowanie było jak najbardziej dokładne. Czas trwania badania w większości przypadków nie przekracza kilkudziesięciu minut, a po jego zakończeniu pacjent może od razu wrócić do codziennych aktywności.
Wyniki badania – interpretacja i co dalej?
Wynik USG Doppler przedstawiany jest w formie opisu i dokumentacji graficznej, na podstawie których lekarz ocenia m.in.:
- prędkość, kierunek i charakter przepływu krwi,
- drożność naczyń,
- obecność i rozmiar zwężeń, zakrzepów, guzów czy tętniaków.
Wstępna interpretacja wyników często możliwa jest bezpośrednio po badaniu, jednak zawsze powinny być one omówione z lekarzem prowadzącym, który ma pełny obraz stanu zdrowia pacjenta. W zależności od rezultatów kolejne potencjalne kroki to:
- pogłębienie diagnostyki,
- wdrożenie lub modyfikacja leczenia,
- skierowanie do odpowiedniego specjalisty,
- regularne powtarzanie badań kontrolnych.
Badanie Dopplera – ile kosztuje?
Cena badania USG Doppler zależy przede wszystkim od jego zakresu, czyli jak duży obszar ciała będzie oceniany. Znaczenie może mieć również doświadczenie lekarza wykonującego badanie, lokalizacja placówki oraz zastosowana technika obrazowania. Najczęściej stosowane są m.in.:
- Doppler fali ciągłej – umożliwia ocenę zmian natężenia transportu krwi,
- USG Duplex Doppler – oprócz przepływu ocenia też obraz anatomiczny naczyń,
- kolorowe USG Doppler – pozwala zobrazować prędkość i kierunek przepływu krwi w czasie rzeczywistym.
W prywatnych placówkach medycznych koszt USG Doppler jednego obszaru ciała najczęściej mieści się w przedziale ok. 200-300 zł. Badania bardziej rozległe mogą kosztować 300-400 zł lub więcej.
Badanie Dopplera – czy jest refundowane?
Tak, USG Doppler może być wykonane bezpłatnie w ramach NFZ, jednak wymaga to skierowania od lekarza, najczęściej specjalisty. Lekarz rodzinny również może je wystawić, jednak tylko na badanie obejmujące kończyny dolne i tętnice szyjne.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o USG Doppler
Czy badanie dopplerowskie boli?
Nie, USG Doppler jest całkowicie nieinwazyjne i bezbolesne. Pacjent może odczuwać jedynie lekki ucisk głowicy na skórę oraz chłód nakładanego żelu.
Ile trwa badanie Dopplera?
To zależy od zakresu badania i liczby ocenianych naczyń. Zazwyczaj czas trwania USG Doppler nie przekracza kilkudziesięciu minut.
Jaki lekarz kieruje na badanie Dopplera?
Lekarz rodzinny może wystawić skierowanie na USG Doppler kończyn dolnych i tętnic szyjnych. W pozostałych przypadkach konieczna jest wizyta u odpowiedniego specjalisty, np. angiologa, neurologa czy kardiologa.
Czy w ciąży można robić USG Doppler?
Tak, USG Doppler jest bezpieczne dla kobiet w ciąży i bywa stosowane do oceny przepływów łożyskowych i płodowych, zwłaszcza w ciążach podwyższonego ryzyka.
Źródła:
[1] – https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/154352,ultrasonografia-usg-naczyn-obwodowych
https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/154352,ultrasonografia-usg-naczyn-obwodowych
Stryczyński, Ł. (2022). Ultrasonografia dopplerowska tętnic nerkowych. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce, 8(4): 186-199.
Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023.
https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/22715-doppler-ultrasound [dostęp 14.01.2026].
https://pacjent.gov.pl/artykul/jakie-badania-moze-zlecic-lekarz-poz [dostęp 14.01.2026].